In kunst- en uitgaansbijlages van diverse kranten had ik er al iets over gelezen. Vooral de afbeelding van Ophelia (geliefde van Deense prins Hamlet uit gelijknamige toneelstuk van Shakespeare) trok mijn aandacht. Het is absoluut schandalig maar vóór mijn bezoek aan de tentoonstelling van John Everett Millais (1829-1896) had ik

Na een bezoek te hebben gebracht aan het atelier van (collega) kunstenares Liesbeth van Keulen begaven wij ons (Johan Lanting, collega van Atelier 99 en ondergetekende)naar het Van Gogh. Het was die dag ijzig koud. "Gisteren lag hier nog sneeuw" vertelde Liesbeth, "witte Pasen 2008!". Wat doen we, als er bij het Van Gogh net zo`n rij bezoekers staat als bij het Rijksmuseum? beraadslaagden we in het voorbijgaan aan een werkelijk immense rij verkleumde toeristen en bezoekers.
We hadden alledrie niet zo`n zin in een uur wachten in de kou! Dan gaan we wat anders doen. Op dat moment niet beseffende dat het bezoeken van Millais het wachten dubbel en dwars waard zou zijn. Een bijzonder sympathieke medewerkster loodste ons, museumkaarthouders, naar binnen.

Als een geroutineerde museumbezoeker raasde Johan op zijn bekende wijze met een bijna oneerbiedige snelheid langs de meesterwerken. Hij houdt niet zo van geneuzel. Liesbeth en ik namen er uitgebreid de tijd voor. We spraken een tijd af om elkaar weer te treffen in de hal. Grappig dat iedereen er zo zijn of haar eigen manier van tentoonstellingsbezoek op na houdt. Met de wetenschap dat je tijdens zo`n bezoek een bijna onverwerkbare hoeveelheid indrukken opdoet is het raadzaam om geconcenteerd en accuraat te werk te gaan. Ik vraag me ook wel eens af of er met het inrichten van een tentoonstelling  rekening wordt gehouden met de concentratie van de gemiddelde bezoeker?

Het leek ons leuk om de rondleiding te volgen. Vaak krijg je dan de benodigde informatie over de schilder en zijn werk, waardoor het bekijken van de schilderijen nóg interessanter wordt. Is het leuker om in een sportwagen te racen als je vooraf wetenswaardigheden krijgt te horen over techniek en motorvermogen? Ik weet het eigenlijk niet. Soms is het ook leuk om dingen zélf te ontdekken in plaats van hapklare brokken. Wat in ieder geval wél leuk is, is dat als je met drie kunstenaars bent, je gaat letten op schildertechnische zaken zoals verftechniek, toets, compositie, vorm, vlak, kleur etc. etc. Maar je moet dan wel weer oppassen dat je daardoor de essentie van het schilderij mist namelijk: raakt het je?

Een heleboel schilderijen van deze Britse meester raakten ons in ieder geval wel! Allereerst waren daar de werken uit het Prerafaëlitische tijdperk. Als ik op wikipedia de term "Prerafaëlieten" intoets krijg ik de volgende omschrijving: Prerafaëlisme is een 19e eeuwse Britse kunststroming welke in 1848 werd opgericht door William Holman Hunt, John Everett Millais en Dante Gabriel Rossetti. De Prerafaëlieten (een vertaling van de Engelse naam Pre-Raphaelite Brotherhood) noemden zich zo, omdat ze de schilder Raphaël overgewaardeerd vonden en terug wilden naar de schilderkunst van voor zijn tijd. Ze legden de basis voor de Jugendstil. Het Prerafaëlisme sluit aan bij de renaissance en neorenaissance. De schilderijen zijn romantisch van aard en leunen aan tegen de populaire Arts-and-craftsbeweging.De doeken hebben een schijn van vroom piëtisme, de schilders waren dan ook academisch opgeleid.

Het eerste werk dat Millais tentoonstelde na de oprichting van het PRB was "Isabella" (zie afbeelding)

Dit werk was volgens mij niet te zien op de tentoonstelling. Of ik heb het volledig gemist vanwege de vele indrukken, of ik heb het totaal over het hoofd gezien! (Ik zal onze gastvrouw nog vragen of zij het wél heeft zien hangen...Wél staat het werk afgebeeld in de prachtige catalogus, die verkrijgbaar is in het Van Gogh) In elk geval zijn de initialen van de broederschap PRB te zien op de zetel van Isabella. Het werk werd in de Royal Academy erkend als een manifest van de nieuwe beweging. Een ander werk uit dezelfde periode die we zeer zeker hebben zien hangen is "Christus in het huis van ouders" (afbeelding rechts). Dit werk zorgde destijds voor hevig kritische reacties op weergave van de personen, bijbelse figuren in moderne kleding, alledaagse trekken, ros haar, vuile teennagels etc.Images1
Met name uit de protestantse hoek. Ook ging de kritiek over de symboliek van de rooms-katholieke liturgie in het schilderij. Qua schilderstijl (een bijna frescoachtige stijl en techniek) druiste het werk in tegen de academische regels.

Erg onder de indruk waren we van een klein schilderijtje genaamd "Het bruidsmeisje". Er gaat bijna een soort magie van het werk uit. De manier van schilderen, de symboliek en de uiterst gedetaileerde elementen en de sensuele gelaatsuitdrukking van het model. Een bijzonder effect dat mij opviel was het scherpe contrast tussen de achtergrond en het rode haar van het meisje. Het lijkt zelfs of het meisje is uitgeknipt en opgeplakt. Liesbeth ontwaardde enkele nog zichtbare potloodlijnen en in de catalogus wordt beschreven dat de schetsmatige (zichtbare) ondertekening aangeeft dat Millais direct op het doek naar het levende model werkte. Soms kun je eindeloos naar een schilderij kijken. Je doet dat meestal niet uit fatsoen voor de andere bezoekers. Die zijn ook gekomen om iets te zien. Een schilderij waar je wel uren naar zou willen kijken is Millais` beroemdste werk "Opheilia" naar het toneelstuk Hamlet van Shakeseare. Over dit werk valt veel te vertellen maar ik zal het bij enkele interessante feiten houden, tenminste, als u het als lezer nog interessant vindt... Millais schilderde de achtergrond in vier maanden. Men heeft er enkele botanici op los gelaten om deze achtegrond nauwkeurig te observeren en er is gebleken dat de struiken, bloemen en planten nooit tegelijk in bloei zouden kunnen staan. Waar maak je je druk om, zou je denken, ware het niet dat Millais als het ware in die vier maanden met de natuur meeschilderde, zodat de planten en bloemen op het doek wel "doorbloeien". Het meisje dat model lag (de slanke roodharige dichteres Elisabeth Siddal) moest langdurig met een jurk aan in een badkuip liggen en liep daardoor een flinke longonsteking op! Dit tot groot ongenoegen van de vader van het model.

Het is werkelijk verbazend hoe gedetailleerd Millais dit meesterwerk schilderde. Met dezelfde verbazing heb ik staan kijken naar het stro onder de voeten van de twee meisjes uit het schilderij "De terugkeer van de duif naar de ark". Veel werken deden mij ook denken aan de tentoonstelling in het Groninger Museum van Akseli Gallen-Kalela. De manier van schilderen, de ongelofelijke effecten en de portretten die me ook weer erg aan Ilja Repin deden denken. Eén van de sfeervolste werken van de tentoonstelling vonden wij "De avond van Sint-Agnes". Daar weet Millais op een werkelijk fabelachtige wijze het blauwachtige maanlichtImages3  door de ramen van het vertrek waarin zich een vrouw bevindt te treffen! Bijzonder indrukwekkend. Eigenlijk geldt dat voor de hele tentoonstelling. Maar....helaas, helaas! Op het moment dat u dit verslag leest is de expositie al afgelopen! Mocht u echter in Engeland of waar dan ook ooit iets tegenkomen van Millais dan raad ik u ten zeerste aan om te gaan kijken!

Klaas-Jan